Artikelen

De crisis zal corruptie stimuleren

De crisis dwingt leveranciers tot het nemen van drastische maatregelen. En een kat in het nauw maakt vreemde sprongen. Toename van corruptie mag worden gevreesd. ‘Inkopende organisaties’ dienen zich daarvan bewust te zijn.

De fase dat het management in de uitzendkrachten en in de kosten snijdt, hebben wij inmiddels achter de rug. Ook geld kostende hobby’s van de leiding zijn stopgezet. Bedrijven die niettemin weinig licht in de tunnel zien, zullen nu drastischere maatregelen moeten nemen, zoals het ontslaan van vast personeel. Zeer weinig leidinggevenden hebben ervaring met die klus: medewerkers mededelen dat het ‘voorbij is’. Mensen met schoolgaande kinderen en een hypotheek. Medewerkers ontslaan die qua vakkennis en ervaring onmisbaar zijn in betere tijden, is niet alleen een afschuwelijke taak, maar betekent bovendien kapitaalvernietiging.

Aandeelhouders alsmede managers met een bonus zien hun kapitaal wegsmelten bij het wegblijven van orders. Directeuren-grootaandeelhouders zien hun pensioen de afgrond inglijden. Alles moet uit de kast gehaald worden om dat te vermijden. De komende aanbesteding moet gewonnen worden. Soms letterlijk een zaak van leven of dood. Wat kan aangeboden worden om bovenaan te komen? Een extra korting? Gratis onderhoud inclusief privé? Een zeldzame kamer in de universiteitsstad voor de studerende dochter van de inkoper? Houden we het bij diners in een driesterrenrestaurant? Of ver beneden de kostprijs aanbieden en dan maar zien waar het schip strandt?

Na ‘de bouwfraude’ stond corruptie even volop in de schijnwerpers. De beursgenoteerde ondernemingen in de bouwsector, de ondernemingen met een ‘raad van bestuur’ en met een raad van commissarissen bestaande uit bekende captains of industry, hebben het roer omgegooid: zij kunnen zich niet permitteren nog een keer in de krant te komen. Deze ondernemingen lopen dodelijke risico’s zoals het weglopen van commissarissen of door de overheid uitgesloten worden. Maar er zijn honderden ondernemingen die aan deze risico’s veel minder zwaar tillen. De pakkans is immers klein; de sanctie ook. Overigens lopen ook voornoemde beursgenoteerde bouwbedrijven een risico waar leden van de raad van bestuur wakker van kunnen liggen: het risico dat ondanks alle instructies, geboden en verboden, een regiomanager uit Alkmaar iets stoms doet.

Organisaties die aan de inkoopkant kwetsbaar zijn dienen hun processen nog eens goed tegen het licht te houden: wat zijn de mogelijkheden van desperate leveranciers om het aanbestedingspel vals te spelen. Deze organisaties dienen zich ook af te vragen of zij hun mensen voldoende gewapend hebben tegen de vele mogelijkheden van vals spel.

Met name zijn die organisaties kwetsbaar waar een minder zichtbaar verband bestaat tussen prijs en tegenprestatie en die organisaties waar het toezicht op enige afstand staat van de werkvloer. Ik denk dan met name aan woningcorporaties en overheidsinstanties.

Toezichthoudende organen dienen bij het beoordelen van bezuinigingsmaatregelen en afslankingsmaatregelen ook vragen te stellen over de wijze waarop wordt omgesprongen met veranderende integriteitrisico’s. Overheden dienen zich bijvoorbeeld af te vragen of het wel mogelijk is dat hun inspecties en accountantsdiensten in gelijke mate bezuinigen op hun personeel. Met wisselende politici, en topmanagers die iedere vijf jaar roteren, heeft bij de overheid iedereen schone handen als er over een paar jaar ongelukken aan de oppervlakte komen.
Jaap ten Wolde RA

partner Instituut Financieel Onderzoek (IFO)